Hallucinatie, hyperventilatie of gewoon een paradigma-wisseling?

 - Philip Bakker- 

In de column van Jaap Peters over het afscheid van Arnold Heertje vraagt hij zich af of er ergens iets mis is. Zijn Wessel Ganzevoort en Arnold Heertje gewoon de weg kwijt geraakt in de huidige (oude èn nieuwe) economie? Of hebben ze ons bewust jarenlang op het verkeerde been gezet met een bewonderenswaardig consequent uitgevoerde ‘1 april-grap?'

In ieder geval hoort een beetje verwarring bij het leven. Manfred Kets de Vries zei het eens heel mooi: “If you're not confused, you don't know what's going on”. Laten we om te beginnen eens ophouden om alles te willen snappen en controleren. De Russen zijn toch ook onderuit gegaan met hun Politbureau?

In feite gaat het niet om goed vs. fout of gelijk vs. ongelijk. Einstein zei het ooit fraai: "Degene die zich opwerpt als rechter op het vlak van waarheid en kennis leidt schipbreuk op het gelach van de goden." Nee, er ontstaan hier nieuwe ontwikkelingen weg van de economie van de beperking. The dawning of the age of Aquarius? Misschien. De roemruchte nieuwe economie is in zekere zin een symptoom van diepere ontwikkelingen. Maar wat speelt zich af onder de motorkap? 

Laten we nu eens aannemen dat wij in dit geval de ‘platlanders’ uit de middeleeuwen zijn en Wessels & Heertje degenen die uitgaan van het concept dat de aarde rond is.

In feite heeft de visie van een ronde aarde een paradigma geopend die een verklaring bood voor beide werelden. Een paradigma waarbinnen de aarde nog steeds relatief plat kan zijn maar waarbij het aspect ‘rondheid’ allemaal nieuwe mogelijkheden en verklaringen bood, variërend van zeilen rondom de aarde tot satelliet-navigatie.

Maar vaak duurt het vele jaren voordat we dit soort visie-wisselingen accepteren omdat we ons graag vasthouden aan oude zekerheden. En juist daardoor glippen nieuwe mogelijkheden als los zand door onze vingers. Door de gehechtheid aan zekerheden in een onzekere wereld creëren we namelijk een werkelijkheid die we als complex ervaren en die ons ‘dwingt’ tot El Nino-management.

Wat als we inderdaad onszelf beperken door onze opvattingen? Misschien ‘jeukt’ ons huidige paradigma wel en zijn we op allerlei plaatsen aan het krabben. Wie weet zitten we met een veel te warme kriebeltrui in een warme kamer en zoeken we de oplossing in het aanleggen van airconditioning als symptoombestrijding. Wie weet hoeven we alleen maar wat ‘oude kleren’ uit te trekken om ons weer comfortabel te voelen?

Wessels Ganzevoort bedoelt dit volgens mij als hij zegt: “Kunnen we met onze opvattingen nog wel uit de voeten? Moeten we niet stoppen met het opschilderen van het industrieel paradigma? Bouwen we niet teveel aan de organisatie van de beperking in plaats van aan de organisatie van de ontwikkeling? .... 'We kunnen zo niet door gaan?” 

Welke vreemde uitspraken doen Arnold en Heertje nu eigenlijk?

·        Het ontbreken van een universeel referentiekader

·        De economie geeft alleen maar aandacht aan de prijs van de oliebol

·        De rol van complexiteit

·        De organisatie van de beperking versus de organisatie van de ontwikkeling

Deze uitspraken vallen toch wel mee? Het zijn eigenlijk pleidooien om ruimer te denken, ‘out of the box’. Als er geen absoluut referentiekader is, bezitten we veel meer ruimte om gebruik te maken van mogelijkheden. En juist door de mens geschapen economische ‘waarheden’ die ons zouden moeten helpen, staan nu enorm in de weg bij het uitnutten van nieuwe kansen.

·        Als we uitblijven gaan van vaste uurlonen en een leverage van minimaal 20,8 ‘wegwerpconsultants’ (zie citaat in column Jaap Peters), stellen we zelf grenzen aan onze groei. Want het economisch omzetplafond van uurloon X uren per week van een consultant stellen we zelf vast.

·        Wat maken we ons altijd druk over de prijzen van onze oliebollen. Om een dubbeltje te besparen op een oliebol lopen we twintig oliebollenkramen af. Wat kunnen we in die tijd niet voor andere waardevolle zaken doen die veel meer geld opleveren? De ontwikkelingen in de nieuwe economie wijzen er steeds meer op dat slechts enkele factoren doorslaggevend zijn voor succes.  De winstgevendheid van een systeem lijkt niet bepaald te worden door de kosten maar door de mate van het uitnutten van de zwakste schakel in een netwerk. En dat moet dan zo snel mogelijk gebeuren om winsten te genereren. Gebeurt dan niet, dan winnen de concurrenten.

·        Ook het verhaal van de kostprijs van een oliebol komt steeds meer op losse schroeven te staan. Weinig bekend is dat één van de mede-uitvinders van Activity Based Costing (ABC) al jaren geleden afstand heeft genomen van zijn eigen uitvinding. Hij omschreef ABC als ‘rearranging the deckchairs aboard of the Titanic’. Kortom, heel veel werk met weinig resultaat.  

Kennismanagement in de 21^e eeuw zal volgens mij met name gaan bestaan in het tijdig loslaten van oude kennis en minder in het opdoen van nieuwe kennis. We leven namelijk niet in een volledig chaotische wereld maar in een dynamisch systeem met een zekere interne logica. Mensen als dr. Deming, Peter Senge, Arnold Cornelis en dr. Goldratt schrijven hierover al jaren. De laatste zegt hierover: “You can optimize up to the limit of the natural noise of the system. Don't try to be more precise than that”. 

Gaat u er tot slot maar rustig van uit dat alles wat hier staat onwaar is. Zolang u ook maar wilt overwegen dat veel van wat u gelooft ook niet waar is in de huidige context. Welke uitspraak spreekt u bijvoorbeeld meer aan: “Vele handen maken licht werk” of “Vele varkens maken de spoeling dun”? Binnen welke context bepaalt u welke uitspraak voor u waar is?

En in het geval dat ik volgens u wat zinnigs lijk te zeggen, verwijs ik u graag naar een uitspraak van Alan Greenspan, voorzitter van de Amerikaanse Federal Reserve Board (FED): "Als u begrijpt wat ik bedoel, komt dat ongetwijfeld doordat ik me verkeerd heb uitgedrukt".

Terug naar het overzicht van columns...