AL IS HET PLAN ZO ZO SNEL, DE PRAKTIJK ACHTERHAALT HET WEL!
- Jaap Peters -

Utrecht – Bovenstaande uitspraak van Kees Mostert (Bloemenveiling Holland) zou legendarisch genoemd kunnen worden. Ik moest er onwillekeurig aan denken op 17 juni ’99, toen in het Agrarisch Dagblad een artikel stond onder het kopje Westlandplan: ‘Eerst zien, dan geloven’. Na jaren van voorbereiding is het werk van de Beleidsgroep Integraal Ontwikkelingsplan Westland (IOPW) af. Er zijn vier voorlichtingsbijeenkomsten gehouden voor de tuinders waar een perfecte presentatie werd gegeven, ondersteund door een kleurige kaart . ‘Het plan voor het nieuwe Westland ziet er mooi uit, haast te mooi’. Duidelijk is dat zelfs de journaliste onder de indruk is. ‘Het plan is klaar, het komt nu aan op de actieve inzet van de tuinders’. En dan komt het: de zaal zat voor de pauze vol en na de pauze was de helft van de Westlanders weggelopen. De vertrekkenden hadden nog wel bij de uitgang een koker meegekregen met in puzzelstukjes de kaart van ‘Het nieuwe Westland’. Anderhalf uur voor tijd wordt de bijeenkomst beëindigd. Algemene gevoel onder de tuinders: ‘ik moet nog zien dat er iets van terecht komt’. Eén van de bestuursleden achter de tafel roept nog: ‘Maar als wij er in geloven, dan zal het ook gebeuren’.

Een mooi staaltje van de maakbare wereld (Jurassic Park) alsof een nieuwe orde daadwerkelijk afdwingbaar is. ‘De kaart is niet het gebied’ (Alfred Korybski) is zo’n andere legendarische uitspraak. Toch lijken weinigen te beseffen dat we bij de herinrichting van het Westland te maken hebben met primair een sociaal gebeuren. Planvorming door derden (in dit geval door technisch tekenaars) leidt tot externe motivatieprikkels, waardoor er onbewust een proces opgang wordt gebracht van ‘even afwachten’. Plotsklaps ontstaat immers weer de hoop dat van bovenaf met veel subsidiegelden (vele miljarden blijken nodig) iets geregeld kan worden. Het probleem is dat ieder ‘plan van derden’ bij een grote groep van tuinders zal leiden tot spanningsvermindering met als gevolg geen eigen initiatief. Integendeel, ze zien de Beleidsgroep IOPW als de probleemeigenaar. Om het maar te houden in termen van Herman Brood: ‘dus mijn tuin zit de ideale herstructurering letterlijk in de weg, dat is vette pech ………………………. voor jullie!!’ Vervolgens wachten de tuinders tot het macroplan wordt vertaald in een gemeentelijk bestemmingsplan zodat ze kunnen cashen. Neem het de tuinders eens kwalijk, maar de Gemeente is ook niet gek en neemt dergelijke dure voorstellen niet op in een bestemmingsplan. En wat gebeurt er vervolgens? Precies, ………………. niets! Nou ja niets, in de ogen van velen in ieder geval te weinig. Maar iedereen is inmiddels wel zwaar gefrustreerd en honderdduizenden guldens zijn over de balk gesmeten aan planvorming, Emiel Ratelband en andere media-peptalks. Dergelijke ingrijpende processen zijn niet te sturen door het opknippen van de kaart in behapbare deelprojecten.

Een element wat hier over het hoofd wordt gezien is de spontane zelforganisatie bij tuinders en gemeentes. ‘Als de gemeentes en tuinders het zelf zouden gaan doen wordt het één grote chaos’. Ik zie de kop in de krant al voor me. Toch zal de evolutionaire praktijk niet zo zijn, tuinders en gemeentes zijn best met elkaar in staat een multifunctioneel Westland (wonen, werken, recreëren) in te richten zonder zich daarbij steeds beperkt te weten door een blauwdruk, die in de praktijk toch niet geëffectueerd wordt. Het permanent durven herformuleren van het ‘hier en nu’ op basis van de aangereikte signalen kan alleen als de materiedeskundigheid groot genoeg is en niet de permanente druk aanwezig is van een projectmatige aanpak. De TIJD laat zich in deze niet dwingen. Door aan gras te trekken gaat het echt niet harder groeien. De bestuurders zouden hun plan niet aan de tuinders als puzzel moeten voorleggen, de tuinders zouden hun puzzelstukjes aan de Beleidsgroep moeten voorleggen met de boodschap: ‘Maak hier maar een mooi integraal plan van’. Je kunt trouwens niet anders, want de tuinders zijn gisteren al begonnen. Kees Mostert begrijpt dat wel.

Deze column is tevens geplaatst in de Westlandsche Courant van 9 juli 1999 onder de titel ‘Jurassic Park’.

Terug naar het overzicht van columns...